പഹൽഗാം ഭീകരാക്രമണത്തിന് ശേഷം കാശ്മീരിലെ ജനങ്ങളുടെ പ്രതികരണം

2025 ഏപ്രിൽ 22-ന് പഹൽഗാം സഹരത്തിലെ സൗമ്യ ദൃശ്യങ്ങൾക്കും അതിഥികൾക്കും നേരെ നടന്ന ക്രൂര ഭീകരാക്രമണത്തിൽ 26 പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇതിനുശേഷം കാശ്മീരിലെ വീടുകളിലും തെരുവുകളിലും ഒന്നിച്ചുള്ള ദു:ഖവും പ്രത്യാഘാതവും സംവേദിക്കുന്ന മനസുകളായിരുന്നു. ജീവിത തണ്ണീർ കാലായിടങ്ങളായ ദാൽ തടാകത്തിൽനിന്ന് മലനിരകളിൽ വരെ, എല്ലായിടത്തും ഇത്തരത്തിലുള്ള ആക്രമണം അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന സന്ദേശമാണ് ഉയർന്നു വന്നത്.

കാശ്മീരിലെ ജനങ്ങളുടെ പ്രതിഷേധവും ഐക്യപ്രകടനവും

ആക്രമണത്തിന് പിന്നാലെ കാശ്മീരിലെ സാധാരണ ജനത വൻ തോതിൽ തെരുവിലിറങ്ങി, പ്രതിഷേധങ്ങൾ നടത്തി. പ്രമുഖ വ്യാപാരശാലകളും ഹോട്ടലുകളും അടച്ചു, 35 വര്‍ഷത്തിന് ആദ്യമായ്‍ ഒരുദിവസം മുഴുവനായും പൂർണ്ണ ഹർത്താൽ നടന്നു. പല പ്രദേശങ്ങളിലും ജനങ്ങൾ മെഴുകുതിരിവെക്കൽ മാർച്ച് സംഘടിപ്പിച്ചു. ദക്ഷിണ കാശ്മീരിലെ ട്രാൽ ഗ്രാമത്തിൽ 2016-ൽ ശക്തമായ അടിച്ചുകത്തൽ പ്രതിഷേധങ്ങൾ കണ്ടിരുന്ന ആളുകൾ ഇത്തവണ ദീപങ്ങളെത്തച്ചോടിച്ച് ഭീകരവാദത്തിനെതിരെ പ്രതിഷേധിച്ചു. ബീഖ്പോര, സോപോർ തുടങ്ങിയ സ്ഥാനങ്ങളിൽതന്നെ ‘ഭീകരത അവസാനിപ്പിക്കൂ’ എന്ന ഉപരോധ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി.

പ്രതിഷേധ കുതോരത്തിൽ വ്യാപാരികളും ഹോട്ടൽ ഉടമകളും പ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. ഷോപ്പുകാർ, ഹോട്ടൽ ഉടമകൾ ‍‘ഹിന്ദുസ്ഥാൻ സിന്ദാബാദ്’, ‘ഞാൻ ഇന്ത്യൻ ആണു’ എന്നീ മുദ്രാവാക്യങ്ങളുമായി മാർച്ചുകൾ നടത്തി, ആക്രമണത്തിന് ഇരയായ സഞ്ചാരികൾക്ക് സൗജന്യ താമസം നൽകാൻ തയ്യാറെന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചു. “ഇത് മിനിമർധ്യവാസി കലാപമല്ല, മനുഷ്യർക്കെതിരെയുള്ള കുറ്റകൃത്യമാണ്” എന്ന് ഒരു ഹോട്ടൽ ഉടമയും വ്യക്തമാക്കി. മറ്റു ഒരാൾ പറഞ്ഞു, “ഞങ്ങളുടെ മൗനം ഞങ്ങൾക്ക് അപമാനമാണ്, ഈ ആക്രമണം ഞങ്ങളെ ആഴത്തിൽ ഹതാനിഞ്ഞു; നമ്മൾ മനുഷ്യർ, ഇത് ഞങ്ങൾക്ക് സഹനയോഗ്യമല്ല.”

ദേശീയ ഉച്ചപ്പുറം നേതാക്കളും പ്രതിഷേധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്ത് ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു. PDP നേതാവ് വഹീദ് പാറ വ്യക്തമാക്കി: “ഭീകരതയ്‌ക്കെതിരേ ഇത്ര വലിയ, സ്വച്ഛന്ദജനകമായി ജനപ്രക്ഷോഭം കണ്ടത് കാശ്മീരിലെ ചരിത്രത്തിലാദ്യം.”

ദാൽ തടാകത്തിലെ ബോട്ടുകാരുടെ ഐക്യം

ശ്രീനഗറിലെ പ്രശസ്ത ദാൽ തടാകത്തിൽ ഷിക്കാര ഉടമരായ ബോട്ടുകാരും പ്രതിഷേധത്തിന്റെ ചലനത്തിൽ പങ്കെടുത്തു. ‘United Against Terror’ എന്ന മുദ്രാവാക്യങ്ങളുള്ള ബോർഡുകൾ ഉയർത്തി, തങ്ങളുടെ ദേശത്തിന്റെ സുരക്ഷയ്ക്ക് സന്നദ്ധതയും ഐക്യദാർഢ്യവും പ്രഖ്യാപിച്ചു. ആക്രമണത്തിൽ കുടുങ്ങിപ്പോയ സഞ്ചാരികളെ സഹായിക്കാൻ ഹോട്ടൽ ഉടമകൾ 15 ദിവസം സൗജന്യ താമസം വാഗ്ദാനം ചെയ്തതുപോലെ, ബോട്ടുകാരും ആവശ്യാനുസരണം സഹായം ചെയ്യാൻ തയ്യാറാണ് എന്ന് അറിയിച്ചു.

മതസൗഹൃദവും ഐക്യദാർഢ്യവും

ആക്രമണത്തിനെതിരെ കാശ്മീരിലെ മുസ്ലീം സമൂഹം രഹസ്യവാതസൂരം പോലെ നിലനിന്നില്ല. അക്രമദിനം മുഴുവൻ പള്ളികൾ ലൗഡ്‌സ്‌പീക്കറുകൾ മുഖേന ജനങ്ങളെ ഐക്യദാർഢ്യത്തിലും സുരക്ഷിതത്വത്തിലും സഹകരിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്തു. ഭാവ്ഡികളെ സഹായിക്കാൻ പല പള്ളികളും തങ്ങളുടെ വാതിലുകൾ തുറന്നുവെച്ചു. മതനേതാക്കൾ ആക്രമണം “മനുഷ്യരാശിക്കെതിരെയുള്ള ആക്രമണമെന്നു” വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഇന്ത്യയിലെ വിവിധ മുസ്ലീം സംഘടനകളും ഈ കൂട്ടക്കല്ലിണിയെ കടുത്ത ഭാഷയിൽ നിന്ദിച്ചു; “പക്ഷപാതം വിട്ട്‌ അനുകംഭിക്കുകയും അപ്പൂലിയും അതുവരെ നഷ്ടപ്പെട്ട മായതാമസം നൽകുകയും വേണം” എന്നും നിർദേശിച്ചു.

Kashmir’s Unseen Response: Solidarity and Grief

ദേശീയവും പ്രാദേശികവുമായ മാധ്യമങ്ങളിലും കാശ്മീരിലെ ജനങ്ങളുടെ ഐക്യത്തിനെയും മനുഷ്യതാപരത്വത്തെയും പ്രശംസിച്ചു. “ഇത് വിനോദസഞ്ചാരത്തെ മാത്രം ചർച്ചയാക്കിയ സംഭവമല്ല; നമ്മുടെ തലച്ചോറിൽ പിഴുതുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മനുഷ്യഹൃദയത്തിനെതിരെ നടന്ന അക്രമമാണ്” എന്നായിരുന്നു ചില പത്രങ്ങളുടെ മുഖപ്രസംഗങ്ങൾ.

സാമൂഹ്യ മാധ്യമങ്ങളിലും ‘United Against Terror’ എന്ന മുദ്രാവാക്യം ലോകമെമ്പാടും പ്രചരിച്ചു. കാശ്മീരിനെതിരെ ഉറപ്പുള്ള പിന്തുണ പ്രകടിപ്പിച്ച് ഇന്ത്യയുടേയും ലോകമാസ്ഥാനിയ ഊര്മകൾ ആളങ്ങൾ പങ്കുവച്ചു. പഹൽഗാമിന്റെ സന്ദേശം മനുഷ്യതാവിനെക്കുറിച്ചാണ്, മതത്തിന്റെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും അതിരുകൾ മറികടന്ന് ഒരുമിച്ചുനില്ക്കാനുള്ള ആഹ്വാനമാണ്.

സംസ്കൃതിയുടെ തീം: സഹവാസവും സഹനവും

പഹൽഗാമിന് ശേഷമുള്ള കാശ്മീരിന്റെ പ്രതികരണം അക്ഷരാർത്ഥത്തിൽ ആഗോള മാതൃകയായി മാറുന്നു. അതിജീവനം, സഹവാസം, മനുഷ്യത്വം എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂല്യങ്ങളെ മുറിഞ്ഞ് പിടിക്കാനാണ് ഒരു പ്രദേശം മുഴുവൻ ഉണരുന്നത്. സമാധാനത്തിന്റെയും സഹവാസത്തിന്റെയും ഈ മുദ്രാവാക്യങ്ങൾ ഭീകരതയെ നിഷേധിക്കുന്ന ഏറ്റവും വലിയ പ്രതീകങ്ങളായി തുടരുമെന്നതിൽ സംശയമില്ല.

കശ്മീരിന്റെ മൗന ധീരത: നമ്മെ ഒന്നിപ്പിക്കുന്ന കഥകൾ

ആ ഭീകരതയുടെ നടുക്ക്, കശ്മീരികൾ നമ്മെ കാണിച്ചു എന്താണ് ഇന്ത്യയുടെ യഥാർത്ഥ മൂല്യം. സയ്യദ് അദിൽ, ഒരു മുസ്ലിം കുതിരവണ്ടിക്കാരൻ, സഞ്ചാരികളെ രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ട് മരിച്ചു. അബ്ദുൽ വാഹിദ്, ഒരു പ്രാദേശിക കടക്കാരൻ, പരുക്കപ്പെട്ടവരെ തന്റെ കുതിരപ്പുറത്ത് മൈലുകളോളം കൊണ്ടുപോയി. ശ്രീനഗറിൽ, ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിംകളും ഒരുമിച്ച് മെഴുകുതിരികൾ കത്തിച്ചു, “ഇൻസാനിയത്ത് സിൻദാബാദ്!” (മനുഷ്യത്വം ജയിക്കട്ടെ!) എന്ന് ആവർത്തിച്ചു. ഇതൊക്കെ “ഒഴിവാക്കലുകൾ” അല്ല—ഇതാണ് നമ്മൾ.

എന്നാൽ സ്വയം ചോദിക്കുക: എന്തുകൊണ്ട് ഈ കഥകൾ സോഷ്യൽ മീഡിയയിൽ ട്രെൻഡ് ആകുന്നില്ല? എന്തുകൊണ്ട് നാം സ്നേഹത്തിനു പകരം വിദ്വേഷം വിളമ്പുന്നു?

കഠിനമായ സത്യം: നമ്മുടെ ദുഃഖത്തെ ചിലർ എങ്ങനെ ഉപയോഗിക്കുന്നു

താഡനത്തിന് ഇരയായ കശ്മീരികളെ “ദേശദ്രോഹികൾ” ആക്കി വാട്സ്ആപ്പ് ഫോർവേർഡുകൾ. പഞ്ചാബിലെ മുസ്ലിം വിദ്യാർത്ഥികളെ അടിച്ചു. മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഒരു ബിജെപി നേതാവ് “പ്രതികാരം” ആവശ്യപ്പെട്ടു, ഡൽഹിയിലെ ഒരു ഹിന്ദു ക്ഷേത്രം കശ്മീരി വെണ്ടർമാരെ നിരോധിച്ചു. ഇത് നീതിയല്ല—ഇത് ഭ്രാന്താണ്.

സ്പഷ്ടമായി പറയാം: ഒരു ഹിന്ദു ഭീകരാക്രമണത്തിൽ കൊല്ലപ്പെടുമ്പോൾ, അത് ദേശീയ ദുരന്തമാണ്. സംശയത്തിന്റെ പേരിൽ ഒരു മുസ്ലിമിനെ ലഞ്ച് ചെയ്യുമ്പോൾ, അത് ദേശീയ അവമാനമാണ്. ഇരുവരുടെയും ചോര ഒരേ ചുവപ്പാണ്.

പാകിസ്ഥാൻ സോഷ്യൽ മീഡിയ അക്കൗണ്ടുകൾ തടയൽ, ഫ്ലൈറ്റുകൾ നിരോധിക്കൽ തുടങ്ങിയ സർക്കാർ നടപടികൾ സംതൃപ്തിദായകമാകാം, പക്ഷേ അവ വെടിയുണ്ടയുടെ മുറിവിൽ പ്ലാസ്റ്റർ മാത്രമാണ്. യഥാർത്ഥ ചികിത്സ ആരംഭിക്കുന്നത് “ഹിന്ദു” അല്ലെങ്കിൽ “മുസ്ലിം” എന്നതിനു പകരം ഇന്ത്യക്കാരൻ എന്ന് പരസ്പരം കാണുമ്പോഴാണ്.

ഒരു ഇന്ത്യൻ പ്രതികരണം: ഹിസ്റ്റീരിയയല്ല, മാനവികത

1. പ്രതികാരമല്ല, ഉത്തരവാദിത്തം
   എൻഐഎയുടെതുപോലെ നിരപരാധി കശ്മീരി യുവാക്കളെ ലക്ഷ്യമിടാതെ അന്വേഷണം നടത്തണം. 2008-ലെ മലെഗാവ് പിഴവുകൾ ഓർക്കുക: നിരപരാധി മുസ്ലിംകൾ വർഷങ്ങൾ ജയിലിൽ. നമുക്ക് അത് ആവർത്തിക്കാൻ കഴിയില്ല.
2. നമ്മുടെ സ്വന്തം രക്ഷിക്കുക
   ബാംഗ്ലൂരിലെ കശ്മീരി വിദ്യാർത്ഥികൾ, യുപിയിലെ മുസ്ലിം വെണ്ടർമാർ—അവർ നമ്മുടെ ആളുകളാണ്. നാം അവരെ ഉപേക്ഷിച്ചാൽ, ഇന്ത്യയുടെ ആത്മാവിനെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.
3. വിമർശനാത്മകമായി ചിന്തിക്കുക
   ആക്രമണത്തെക്കുറിച്ചുള്ള “ലവ് ജിഹാദ്” പോസ്റ്റ് പങ്കിടുന്നതിനു മുമ്പ് ചോദിക്കുക: ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിംകളും പൊരുതുമ്പോൾ ആർക്കാണ് ലാഭം? നമുക്കല്ല.
4. മരിച്ചവരെ ആദരിക്കുക
   എല്ലാ 26 ഇരകളുടെയും പേരുകളുള്ള ഒരു സ്മാരകം നിർമ്മിക്കുക—ഹിന്ദു, മുസ്ലിം, നേപ്പാളി. അത് നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കട്ടെ: ഭീകരത മതങ്ങളെ അല്ല, മനുഷ്യരെ കൊല്ലുന്നു.

Sources: The Hindu, BBC, Scroll.in, Indian Express, The Wire, NDTV, Ground Report India (April 2025 coverage).